Η μετακίνηση την παλιά εποχή

[ioanis]

 

Υπήρχε μια εποχή που το ταξίδι από το χωριό στην πόλη δεν ήταν μια απλή μετακίνηση, αλλά ένα ολόκληρο γεγονός που ξεκινούσε από την προηγούμενη κιόλας ημέρα. Τις δεκαετίες του ’50 και του ’60, τότε που τα αυτοκίνητα ήταν λιγοστά και οι περισσότερες οικογένειες δεν είχαν τη δυνατότητα να αποκτήσουν δικό τους μεταφορικό μέσο, το υπεραστικό λεωφορείο αποτελούσε τη μοναδική γέφυρα ανάμεσα στα απομακρυσμένα χωριά και τον υπόλοιπο κόσμο.

Από τα χαράματα, οι άνθρωποι συγκεντρώνονταν στις μικρές πλατείες, έξω από τα παντοπωλεία ή στις πρόχειρες στάσεις που υπήρχαν στην άκρη του δρόμου. Οι γυναίκες κρατούσαν καλά δεμένα δέματα και ψάθινα καλάθια, ενώ οι άντρες είχαν αναλάβει να φορτώσουν τις βαριές αποσκευές στο πίσω μέρος του λεωφορείου ή στη σχάρα της οροφής. Μέσα στις βαλίτσες υπήρχαν λίγα ρούχα, κάποια απαραίτητα προσωπικά αντικείμενα και όσα χρειαζόταν ένας άνθρωπος για να μείνει μερικές ημέρες στην πόλη. Στα καλάθια, όμως, κρυβόταν ένας μικρός θησαυρός από την παραγωγή του σπιτιού. Τυριά τυλιγμένα σε καθαρά πανιά, αυγά προσεκτικά τοποθετημένα ανάμεσα σε άχυρα, ελιές σε μικρά δοχεία, ζυμωμένο ψωμί, όσπρια και φρούτα από τα δέντρα της αυλής. Κανείς δεν ήθελε να πάει σε συγγενικό σπίτι με άδεια χέρια.

Τα λεωφορεία εκείνης της εποχής είχαν τη δική τους ξεχωριστή φυσιογνωμία. Άλλα ήταν παλιά οχήματα που είχαν μετασκευαστεί για να εξυπηρετούν τις ανάγκες των επιβατών και άλλα έφεραν αμαξώματα κατασκευασμένα σε ελληνικά εργαστήρια και βιοτεχνίες, από ανθρώπους που προσπαθούσαν να δημιουργήσουν οχήματα κατάλληλα για τις δύσκολες συνθήκες της ελληνικής υπαίθρου. Δεν ήταν πολυτελή, ούτε διέθεταν τις ανέσεις που θεωρούμε σήμερα αυτονόητες. Είχαν στενά καθίσματα, μικρά παράθυρα, βαριές πόρτες και μηχανές που ακούγονταν από μεγάλη απόσταση. Παρ' όλα αυτά, ήταν οι ακούραστοι σύντροφοι χιλιάδων ανθρώπων που έπρεπε να μετακινηθούν για δουλειές, σπουδές, εξετάσεις, επισκέψεις σε συγγενείς ή για να αναζητήσουν μια καλύτερη τύχη.

Η αναχώρηση δεν σήμαινε πως το ταξίδι θα κυλούσε ομαλά. Οι δρόμοι ήταν συχνά χωμάτινοι, στενοί και γεμάτοι πέτρες, με απότομες στροφές και περάσματα που δυσκόλευαν ακόμη και τους πιο έμπειρους οδηγούς. Όταν έβρεχε, η λάσπη μεταμόρφωνε τις διαδρομές σε δύσβατα μονοπάτια, ενώ τον χειμώνα το χιόνι μπορούσε να κρατήσει ένα λεωφορείο ακινητοποιημένο για ώρες. Οι επιβάτες μάθαιναν να υπομένουν τις καθυστερήσεις, τα δυνατά τραντάγματα και τις συνεχείς στάσεις. Κάποιες φορές το όχημα σταματούσε επειδή είχε παρουσιάσει μηχανική βλάβη, άλλες επειδή ένα φορτηγό είχε κλείσει τον στενό δρόμο ή επειδή έπρεπε να απομακρυνθούν πέτρες που είχαν πέσει από την πλαγιά.

Σε τέτοιες στιγμές, το ταξίδι γινόταν υπόθεση όλων. Οι άντρες κατέβαιναν για να βοηθήσουν τον οδηγό, έπιαναν τα εργαλεία, έσπρωχναν τις ρόδες όταν το λεωφορείο βούλιαζε στη λάσπη και προσπαθούσαν να ελευθερώσουν τον δρόμο. Οι υπόλοιποι περίμεναν υπομονετικά, γνωρίζοντας πως δεν υπήρχε άλλη λύση παρά να συνεχίσουν όταν το επέτρεπαν οι συνθήκες. Τα παιδιά κοιτούσαν από τα παράθυρα με περιέργεια, ενώ οι μεγαλύτεροι είχαν μάθει να αντιμετωπίζουν κάθε απρόοπτο σαν ένα αναπόσπαστο κομμάτι της διαδρομής.

Στα καθίσματα κάθονταν άνθρωποι διαφορετικών ηλικιών και ιστοριών. Μια μάνα που πήγαινε στην πόλη για να δει τον γιο της που υπηρετούσε στον στρατό, ένας ηλικιωμένος που ταξίδευε για να επισκεφθεί τα παιδιά του, μια νεαρή κοπέλα που εγκατέλειπε προσωρινά το χωριό για να συνεχίσει τις σπουδές της, ένας εργάτης που επέστρεφε ύστερα από ημέρες δουλειάς. Ο καθένας κουβαλούσε τη δική του αγωνία, τη δική του προσμονή και έναν προορισμό που είχε ιδιαίτερη σημασία.

Υπήρχαν φορές που το λεωφορείο γέμιζε τόσο πολύ, ώστε κάθε ελεύθερος χώρος αξιοποιούνταν. Οι αποσκευές στοιβάζονταν προσεκτικά, τα καλάθια τοποθετούνταν κάτω από τα καθίσματα και τα δέματα περνούσαν από χέρι σε χέρι μέχρι να βρουν τη θέση τους. Σε ορισμένες διαδρομές μεταφέρονταν ακόμη και ζωντανά ζώα, κυρίως πουλερικά, μέσα σε ειδικά καλάθια ή μικρά ξύλινα κιβώτια. Ήταν συνηθισμένο για τους ανθρώπους της υπαίθρου να στέλνουν στους συγγενείς τους στην πόλη ό,τι δεν μπορούσαν εύκολα να βρουν εκεί ή ό,τι θεωρούσαν πολύτιμο από τη δική τους παραγωγή.

Οι ώρες περνούσαν αργά. Το λεωφορείο σταματούσε σε χωριά, σε διασταυρώσεις και σε μικρούς οικισμούς, μαζεύοντας συνεχώς καινούργιους επιβάτες. Κάθε στάση έφερνε μια διαφορετική εικόνα της ελληνικής επαρχίας. Πέτρινα σπίτια, μικρά καφενεία, χωράφια που απλώνονταν μέχρι τις πλαγιές, παιδιά που παρακολουθούσαν το όχημα να απομακρύνεται και ηλικιωμένοι που περίμεναν την επόμενη διαδρομή. Για πολλούς ανθρώπους, ο ερχομός του λεωφορείου ήταν το σημαντικότερο γεγονός της ημέρας, καθώς μαζί του έφταναν νέα από την πόλη, γράμματα, άνθρωποι και μικρά δέματα που περίμεναν με ανυπομονησία.

Όταν επιτέλους έφταναν στον προορισμό τους, οι επιβάτες κατέβαιναν κουρασμένοι, με τα πόδια βαριά από τις πολύωρες μετακινήσεις. Έπαιρναν τις αποσκευές τους, τακτοποιούσαν τα καλάθια και αναζητούσαν τους ανθρώπους που τους περίμεναν. Κανείς δεν παραπονιόταν ιδιαίτερα για την ταλαιπωρία. Το σημαντικό ήταν πως είχαν φτάσει. Το λεωφορείο είχε καταφέρει για ακόμη μία φορά να ενώσει τόπους που μέχρι τότε έμοιαζαν μακρινοί και αποκομμένοι.

Σήμερα, οι ίδιες διαδρομές πραγματοποιούνται σε ελάχιστο χρόνο, πάνω σε ασφαλτοστρωμένους δρόμους, με σύγχρονα οχήματα και ανέσεις που τότε θα έμοιαζαν απίστευτες. Οι αποστάσεις μίκρυναν, οι μετακινήσεις έγιναν ευκολότερες και το ταξίδι έχασε μεγάλο μέρος από την περιπέτεια που το συνόδευε παλιά. Εκείνα τα λεωφορεία, όμως, δεν ήταν απλώς μέσα μεταφοράς. Ήταν κομμάτι της καθημερινότητας ενός ολόκληρου λαού, κουβαλούσαν ανθρώπους, όνειρα, αγωνίες, προμήθειες και αποχωρισμούς. Μέσα τους ταξίδεψαν παιδιά που μεγάλωσαν, νέοι που αναζήτησαν μια νέα ζωή, γονείς που περίμεναν να ξαναδούν τα παιδιά τους και άνθρωποι που δεν είχαν άλλη επιλογή παρά να εμπιστευτούν τον δύσκολο δρόμο.

Ίσως γι' αυτό όσοι τα έζησαν δεν θυμούνται μόνο τις λακκούβες, τις καθυστερήσεις και τα ατέλειωτα χιλιόμετρα. Θυμούνται κυρίως εκείνη την αίσθηση πως κάθε αναχώρηση έκρυβε μια μικρή περιπέτεια και κάθε άφιξη μια μεγάλη χαρά. Γιατί κάποτε, για να φτάσεις σε έναν τόπο που σήμερα απέχει μόλις λίγες ώρες, χρειαζόσουν υπομονή, αντοχή και μια ολόκληρη ημέρα από τη ζωή σου. Μα εκείνα τα ταξίδια είχαν κάτι που δύσκολα επιστρέφει. Είχαν μέσα τους την Ελλάδα μιας άλλης εποχής, τότε που οι δρόμοι ήταν δύσκολοι, οι αποστάσεις μεγάλες, αλλά οι άνθρωποι ήξεραν να περιμένουν και να χαίρονται ακόμη και την πιο απλή άφιξη.

Πηγή: Ομφαλός της γης